کاربرد پلیمر در پزشکی به سال 1949 باز می گردد. زمانی که یک چشم پزشک انگلیسی به نام سر نیکلاس هارولد از پلیمر متیل متاکریلات برای ساخت لنز داخلی استفاده کرد. پلیمرها، ماکرومولکول هایی هستند که از لحاظ ساختار و خواص تنوع بسیاری دارند.

آنها سازگاری خوبی با بدن دارند و به راحتی استریل می شوند. به علاوه وزن کم، ماندگاری بالا و انعطاف پذیری مناسب، همه و همه باعث افزایش روزافزون استفاده از پلیمر در پزشکی شده است. 

انواع پلیمرها

پیش از آنکه به کاربرد پلیمر در پزشکی بپردازیم، بهتر است با انواع پلیمر آشنا شوید. پلیمرها به دو دسته طبیعی (بیوپلیمر) و مصنوعی تبدیل می شوند. همانطور که پیداست پلیمرهای طبیعی در طبیعت یا حتی بدن موجودات زنده یافت می شوند. اما نوع مصنوعی ساخته دست بشر است. از انواع پلیمرهای طبیعی می توان به کلاژن، ابریشم، فیبرین، اسید هیالورونیک و آلژینات اشاره کرد.

تنوع در پلیمرهای مصنوعی نیز بسیار بالا است. از جمله مهم ترین آنها عبارتند از پلی لاکتیک اسید، پلی گلیکول، پلی یورتان، پلی اتیلن، پلی پروپیلن و ... . همین تنوع بالا می تواند نشان از کاربرد پلیمر در پزشکی و دیگر علوم داشته باشد. برای اطلاعات بیشتر با ما همراه باشید.

کاربرد پلیمرهای طبیعی  در پزشکی

وقتی صحبت از کاربرد پلیمر در پزشکی به میان می آید، نام پلیمرهای طبیعی چندان ناآشنا نیست. به عنوان مثال کلاژن نوعی پروتئین میله ای است که در تاندون، رباط، پوست و قرنیه یافت می شود. پس طبیعی است که این پلیمر طبیعی می تواند در درمان بیماری های مربوط به این اعضا نقش داشته باشد. فیبرین نیز نوعی پروتئین است که در لخته شدن خون نقش دارد. از فیبرین برای ساخت اتولوگوس (پودر استخوان) استفاده می شود.

آلژینات نیز همان پودری است که در دندان پزشکی برای قالب گیری مورد استفاده قرار می گیرد. شاید جالب باشد که بدانید آلژینات یک ماده دریایی کم هزینه است که از دیواره های سلولی جلبک دریایی قهوه ای استخراج می شود. اسید هیالورونیک نیز در بافت همبند، بافت پوششی، دستگاه عصبی و مایع سینورال وجود دارد. این پلیمر خطی کاملا زیست سازگار است و خواص درمانی بسیاری دارد.

به عنوان مثال گفته می شود که این پلیمرها در پدیده کوچ سلولی، جوان سازی پوست و ترمیم بافت ها نقش بسیاری دارند. حتی این ادعا وجود دارد که اسید هیالورونیک خاصیت ضد التهابی و باکتریواستاتیک دارد؛ یعنی می تواند رشد باکتری ها را متوقف کند. آنچه گفته شد تنها بخشی از کاربرد پلیمر در پزشکی، البته از نوع طبیعی، است. بنابراین به نظر می رسد این ترکیبات به خوبی جای خود را در پزشکی و صنایع مربوط به آن باز کرده اند.

کاربردهای پزشکی پلیمرها در خارج بدن

در ادامه بحث مربوط به کاربرد پلیمر در پزشکی به پلیمرهای مصنوعی می رسیم. این دسته نیز در طیف وسیعی از رشته های مرتبط با پزشکی کاربرد دارند. مهم ترین ویژگی که پلیمرها را محبوب کرده است، سازگاری بالا با بدن و محیط زیست است. از پلیمرها در جاهایی استفاده می شود که شاید چندان به چشم نیایند اما همین استفاده های کوچک نیز اهمیت حیاتی دارند.

به عنوان مثال از خانواده پلی الفین ها در بسته بندی دارو به وفور استفاده می شود. این خانواده از پلیمرها ( به ویژه پلی اتیلن) چگالی کم، وزن مولکولی مناسب و تبلور 40 تا 50 درصد دارند. بی اثر و آبگریز هستند و در بدن اثر تخریبی به جا نمی گذارند. حد الاستیکی آنها در حالت چگالی کم 100 تا 500 مگاپاسکال است. از این رو در مواردی همچون قوطی های دارو، سرنگ، سری اسپری های تنفسی و ... مورد استفاده قرار می گیرند.

اگر پلی اتیلن با چگالی بالا تولید شود، خاصیت الاستیکی آن بین 1000 تا 2000 بوده و بیشترین کاربرد آن مربوط به سطوح کشویی اتصالات مصنوعی است. همچنین پلی پروپیلن پلیمر دیگری از همین خانوده است که از آن برای تولید نخ های بخیه استفاده می شود. شاید این کاربردها کوچک به نظر بیایند اما تصور کنید جعبه های مناسب برای نگهداری دارو وجود نداشت، یا اینکه نخ های بخیه به راحتی آلوده می شدند؛ آنگاه چه اتفاقی می افتاد؟!

 نام هایی آشنا در زمینه کاربرد پلیمر در پزشکی

ژل های سیلیکونی شاید نام آشنایی به ویژه برای خانم ها باشند. این ژل در بسیاری از محصولات زیبایی تزریقی وجود دارد. اما خوب است بدانید که سیلیکون در پزشکی نیز بسیار پرکاربرد است. از این پلیمر در چشم پزشکی، درمان سینوویت، ایمپلنت دائم یا متحرک، ماسک اکسیژن، پیستون سرنگ، لوله های تغذیه و ... استفاده می شود. نرمی و آبگریزی بالا، سیلیکون را به ماده ای محبوب در پزشکی تبدیل کرده است.

بی شک نام پلاستیک PVC برای همه آشنا است. شاید بگویید پلاستیک چه ارتباطی با کاربرد پلیمر در پزشکی دارد، اما در واقع این پلاستیک نیز نوعی پلیمر است. PVC تحمل دمایی بالایی دارد و به خوبی استرلیزه می شود. از این ماده معمولا برای تولید کیسه های خون، ماده دیالیز و ... استفاده می شود. البته گزارش ها و نگرانی هایی در مورد سمی بودن و جذب این ماده توسط لایه های لیپیدی سلول ها وجود دارد. از این رو این پلیمر پیش از استفاده در پزشکی تست می شود.

از دیگر پلیمرهای پرکاربرد در پزشکی می توان از پلی آمید، پلی یورتان، پلی استر، متاکریلات و پلی اتر نام برد. پلیمر طبیعی ابریشم را می توان جز پلی آمیدها به حساب آورد و نوع مصنوعی آن همان الیاف نایلونی است. ابریشم قیمت بالایی دارد، از این رو در عمل هایی همچون بالون گذاری قلب و آنژیو گرافی پلی آمید مصنوعی اولین انتخاب برای جنس لوله یا بالون است.

متاکریلات در دندانپزشکی تا ارتوپدی کاربرد دارد. همچنین از این ماده به عنوان روان کننده لنزهای تماسی استفاده می شود. پلی استر نیز در ارتوپدی به کار برده می شود. پلی یورتان نیز همچون PVC بیشتر در زمینه نگهداری اقلام زود فاسد شونده استفاده دارد. برای کاربرد پلیمر در پزشکی می توان چندین و چند صفحه نوشت که قطعا از حوصله مخاطب خارج است. آنچه خواندید تنها بخش کوچکی از کاربرد بیشمار پلیمر در علوم پزشکی بود.

از پلیمر برای ساخت کاتترهای عروقی، کاتترهای ادراری، غشاهای مصنوعی، روکش انواع کپسول های خوراکی، داربست سلولی، لوازم پانسمان و ... استفاده می شود. اقلامی که در ارتباط مستقیم با بدن هستند. بنابراین پر واضح است که به هیچ عنوان نمی توان کاربرد پلیمر در پزشکی را نادیده گرفت.

اخبار و مقالات

پیاده سازی و طراحی توسط ویزبل وب تمامی حقوق این وب سایت محفوظ است